Η Ντορότα Κετζιεζάφσκα αποτελεί μια από τις πιο ιδιαίτερες περιπτώσεις Πολωνών σκηνοθετών της γενιάς που προέκυψε μετά την πτώση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη. Ανυποχώρητη στην αφοσίωσή της, έχει αθόρυβα δημιουργήσει ένα σύνολο έργου συνεκτικoύ και πιστού στην κοσμοθεωρία του, καθώς και στην ιδιαίτερη αισθητική του, δημιουργημένη κυρίως μέσα από τη συνεργασία της με τον διευθυντή φωτογραφίας Άρθουρ Ράινχαρτ, αλλά που υπάρχει και στις πρώτες της ταινίες. Οι ιστορίες που αφηγείται είναι συχνά βασισμένες σε κάποιο ψήγμα ζωής, ένα άρθρο, ένα αστυνομικό δελτίο ή μια εικόνα που συνιστά κομμάτι της δικής της εμπειρίας του κόσμου. Εκτιμά το φαινομενικά ασήμαντο, το συνηθισμένο, τα μικρά αυτά γεγονότα που ξεφεύγουν από τα κυνικά μας ραντάρ – ο κινηματογράφος της είναι ανθρωποκεντρικός και φιλάνθρωπος και εστιάζει σε εκείνους που έχουν απορριφθεί από το σύστημα και τις πολλές του όψεις. Εντούτοις, τους χαρακτήρες αυτούς δεν τους αντιλαμβανόμαστε ως θύματα. Παρά τη ζοφερότητα που συχνά τις περιβάλλει, οι δημιουργίες της Κετζιεζάφσκα –κατά κανόνα γυναίκες και παιδιά– είναι πλάσματα ευπροσάρμοστα, που επιζούν. Η βρεφοκτονία στο Τίποτα είναι η πράξη μιας απελπισμένης γυναίκας, αλλά είναι και μια πράξη εναντίωσης, μια εξαπόλυση βίας πάνω στη βία του κόσμου. Οι χαρακτήρες της Κετζιεζάφσκα τροφοδοτούνται από την ίδια τη ζωή – έχουν πίστη και δείχνουν μια χαρμόσυνη περιέργεια για τον κόσμο. Ειδικότερα τα παιδιά στις ταινίες της διαθέτουν μια ωμή, σκληρή λάμψη: είναι άθραυστα απέναντι στην κακοτυχία τους, η φαντασία τους άθικτη ακόμα και στις πιο αντίξοες των συνθηκών. Στο Είμαι, ο νεαρός φυγάς Κούντελ, ανεπιθύμητος από τη μητέρα του και δραπέτης από το ορφανοτροφείο, καταφέρνει –πρακτικά και ψυχολογικά– να χτίσει ένα νέο κόσμο για τον εαυτό του, κρυμμένος σε μια παλιά βάρκα και πλήρης από τα συστατικά μιας αληθινής ζωής. Οι εκλεκτές λεπτομέρειες με τις οποίες φτιάχνεται το κινηματογραφικό σύμπαν της δημιουργού είναι παρούσες κι από την πρώτη της ακόμα ταινία, το (γυρισμένο για την Πολωνική τηλεόραση) Τέλος του κόσμου: η περιβάλλουσα ερημιά, που χρησιμεύει σαν ένας τόπος χωρίς φτιασίδια για τις ιστορίες των ανθρώπων· η εμπιστοσύνη της, όχι στο διάλογο, αλλά στην κινηματογραφική γλώσσα, όπως τα τρυφερά κοντινά πλάνα, το παιχνίδι των ματιών με το φως, τα βλέμματα που αποτελούν τις πιστότερες απεικονίσεις του συναισθήματος· και η ζωτικότητα με την οποία επικεντρώνεται στους χαρακτήρες της. Κανένα ίσως από τα φρονήματά της δεν είναι πιο προφανές από τη συμπόνια της για τους ανθρώπους που απεικονίζει, και τον βαθύ σεβασμό που έχει για τις επιλογές τους.

Λίλυ Παπαγιάννη

Με την υποστήριξη