english αρχική επικοινωνία πλοήγηση συνδέσεις        Επιστροφή στο www.filmfestival.gr  
 Επίσημο Διεθνές Πρόγραμμα
 Ανοιχτοί Ορίζοντες
 Ελληνικές Ταινίες
 Ματιές στα Βαλκάνια
 Πειραματικό Φόρουμ
 Νεανική Οθόνη
 Βραβευμένες Ταινίες Μικρού Μήκους

Αφιέρωμα στον Ερντέν Κιράλ

1.  Η γαλάζια εξορία / Ερντέν Κιράλ, Γερμανία-Τουρκία-Ελλάδα
2.  Καθ’ οδόν / Ερντέν Κιράλ, Τουρκία-Βουλγαρία
3.  Κεράτιος Κόλπος / Ερντέν Κιράλ, Τουρκία
4.  Μέρες στο Χακάρι / Ερντέν Κιράλ, Τουρκία-Γερμανία
5.  Ο καθρέφτης / Ερντέν Κιράλ, Toυρκία-Γερμανία
6.  Ο κυνηγός / Ερντέν Κιράλ, Toυρκία
7.  Σε γόνιμη γη / Ερντέν Κιράλ, Τουρκία
8.  Συνείδηση / Ερντέν Κιράλ, Τουρκία
9.  Το κανάλι / Ερντέν Κιράλ, Tουρκία

 Ερντέν Κιράλ. Ένας διεθνής Τούρκος σκηνοθέτης

Ο Ερντέν Κιράλ είναι ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες στην ιστορία του τουρκικού σινεμά. Ανήκει στη δεύτερη γενιά των Τούρκων δημιουργών η οποίοι, επηρεασμένοι από τον Γιλμάζ Γκιουνέι, ξεκίνησαν να κάνουν ταινίες σ’ ένα κλίμα πολιτικής αναταραχής. Η γενιά του –στην οποία συγκαταλέγονται οι Εμέρ Καβούρ, Σερίφ Γκερέν, Ζεκί Εκτέν, Αλί Εζγκεντύρκ κ.ά.– θα συνεισφέρει, τις δεκαετίες του ’70 και ’80, στην ανάπτυξη μιας κοινωνικορεαλιστικής παράδοσης, προσεγγίζοντας με κριτικό τρόπο τα κοινωνικά προβλήματα του τόπου, όπως η ταξική ανισότητα, η κοινωνική αδικία, η εσωτερική μετανάστευση, η οικονομική υπανάπτυξη και οι φεουδαρχικές πατριαρχικές σχέσεις της αγροτικής Τουρκίας.
Ο κινηματογράφος του Κιράλ είναι ανθρωποκεντρικός και διέπεται από ιδιοσυγκρασιακό ύφος και γλώσσα. Αντλεί από την πραγματικότητα και από τη λογοτεχνία της χώρας του, χρησιμοποιεί ρεαλιστικές, ποιητικές και συμβολικές αφηγήσεις, και καταπιάνεται με τον καθημερινό αγώνα των απλών ανθρώπων, την υπανάπτυξη της τουρκικής επαρχίας, την επιβίωση των φεουδαρχικών σχέσεων, την κατάσταση του διανοούμενου, την εξορία. Στηριζόμενος στην πολιτισμική του παράδοση και μεταφέροντας με ευαισθησία τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες της χώρας του, χωρίς ποτέ να πέφτει στην παγίδα του εξωτισμού, ο Κιράλ καταφέρνει να απευθυνθεί σ’ ένα διεθνές κοινό χάρις στην ειλικρίνεια της ματιάς του, την οικουμενικότητα των αναζητήσεών του και την καλλιτεχνική αρτιότητα των ταινιών του.
Με φανερές τις επιρροές από τον μέντορά του Γιλμάζ Γκιουνέι, οι δύο πρώτες ταινίες του έχουν ξεκάθαρα αριστερή προσέγγιση. Βασισμένο σ’ ένα πραγματικό γεγονός, Το κανάλι (1978), απεικονίζει και κριτικάρει το τότε σύστημα της ιδιοκτησίας γης, καθώς και της διαχείρισης των υδάτων στην τουρκική επαρχία. Στην επόμενή του ταινία, Σε γόνιμη γη (1980), μεταφέρει στην οθόνη το μυθιστόρημα του Ορχάν Κεμάλ. Σ’ αυτήν, καταγράφει με ευαισθησία και ρεαλισμό –αγγίζοντας συχνά τα όρια του ντοκιμαντέρ– τα βάσανα των εργατών στις βαμβακοφυτείες, τη φυγή τους στις πόλεις, την αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος, την απώλεια των αξιών τους στο νέο αστικό περιβάλλον. Ο σκηνοθέτης, υπερβαίνοντας τις προσωπικές ιστορίες των χαρακτήρων, καταφέρνει να παρουσιάσει μια ευρύτερη εικόνα της τουρκικής κοινωνικής πραγματικότητας μετά τη δεκαετία του ’50. Ταινία καταπέλτης, που περιγράφει έναν κόσμο που στερεί στα υποκείμενά του κάθε είδους ανθρωπισμό, ακόμα και τη δυνατότητά τους να ονειρεύονται.
Το πραξικόπημα του ’80 και η απαγόρευση των δύο πρώτων ταινιών του –μάλιστα, οι κόπιες της Γόνιμης γης θα κλαπούν και τα αρνητικά της ταινίας θα βρεθούν 28 χρόνια αργότερα, στη Σουηδία– θα έχουν ως αποτέλεσμα ο σκηνοθέτης να αυτοεξοριστεί στη Γερμανία, όπου θα πραγματοποιήσει μια σειρά από συμπαραγωγές. Το 1983 θα παρουσιάσει μια από τις σημαντικότερες ταινίες της καριέρας του, τη βραβευμένη με την Αργυρή Άρκτο στο Βερολίνο Μέρες στο Χακάρι, βασισμένη σ’ ένα μυθιστόρημα του Φερίτ Εντγκύ. Η ταινία, η οποία θα τον κάνει ευρύτερα γνωστό στην Ευρώπη, διερευνά με την απλότητα του ντοκιμαντέρ το πολιτισμικό σοκ που βιώνει ένας διανοούμενος δάσκαλος σ’ ένα απομονωμένο χωριό στη βάθη της Τουρκίας. Δίνοντας χρόνο στην ανάπτυξη της αφήγησης και στηριζόμενος στη δύναμη της παρατήρησης, ο Κιράλ καταγράφει με εθνογραφική ακρίβεια και αποτελεσματικότητα την πολιτισμική συνάντηση του ήρωα με τους κατοίκους – μέσα από τη διαφορετικότητα των οποίων ο πρωταγωνιστής θα καταφέρει να ανακαλύψει τον πραγματικό του εαυτό. Θα ακολουθήσει ο Καθρέφτης (1984), μια ακόμα ποιητική αφήγηση που εντρυφεί στην ψυχολογία των χαρακτήρων. Βασισμένη σ’ ένα λαϊκό θρύλο, η ιστορία αμφιταλαντεύεται μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, παραπέμποντας στον λατινοαμερικάνικο μαγικό ρεαλισμό. Πρόκειται για μια ελεγεία των ανθρώπων της επαρχίας και της προσπάθειάς τους να επιβιώσουν σε μια εχθρική φύση, κάτω από μεσαιωνικές συνθήκες διαβίωσης και τον φόβο του αγά, που αναδεικνύει τα καταπιεσμένα συναισθήματα αλλά και την αίσθηση της τιμής και της αξιοπρέπειας που τους διέπει. Το 1987 θα πραγματοποιήσει το Dilan, επικεντρώνοντας στις εσωτερικές συγκρούσεις των ανθρώπων μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας που περιμένει τον εραστή της – ο οποίος, όμως, δεν έρχεται ποτέ. Θα ακολουθήσει το 1988 μια τουρκική παραγωγή, το Av zamani (Ώρα για κυνήγι), που εστιάζει στην περίοδο πριν από το πραξικόπημα του ’80 και, στη συνέχεια, μια ακόμα ευρωπαϊκή συμπαραγωγή, η Γαλάζια εξορία (1993). Βασισμένη στην αυτοβιο- γραφία του Τούρκου δημοσιογράφου και διανοούμενου Τζεβάτ Σακίρ (1890-1973), η ταινία εξερευνά το μακρύ ταξίδι του προς την εξορία –αναπλάθοντας την ατμόσφαιρα της περιόδου της θεμελίωσης της Δημοκρατίας από τον Ατατούρκ– και συνάμα, το προσωπικό εσωτερικό ταξίδι αυτογνωσίας και εξαγνισμού του ήρωα από το παρελθόν του. Η ταινία συνιστά έναν ποιητικό στοχασμό, όχι μόνο πάνω στη ζωή του συγγραφέα, αλλά και στην ουσία της ίδιας της ζωής, σ’ αυτά που οφείλει να δίνει αξία ο άνθρωπος, αδιαφορώντας για τις κοινωνικές πιέσεις.
Η επόμενη ταινία του, Ο κυνηγός (1998) βασίζεται σ’ ένα λαϊκό θρύλο γύρω από μια όμορφη γυναίκα της οποίας ο τάφος βρίσκεται μέσα σε μια λίμνη. Ο Κιράλ αφηγείται την ιστορία της μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα παραμυθιού και δίνοντας έμφαση στη δύναμη των βλεμμάτων – ένα στοιχείο που επανέρχεται συχνά στο έργο του και αποτελεί παρακαταθήκη του κινηματογράφου του Γκιουνέι. Αυτό που τον ενδιαφέρει εδώ είναι η σχετικότητα της αλήθειας, η καταγωγή της βίας, τα ανθρώπινα συναισθήματα που εξωθούνται στα άκρα, η καταπιεσμένη σεξουαλικότητα.
Το Καθ’ οδόν (2005) συνιστά την πιο προσωπική ταινία του Κιράλ. Πρόκειται για τη μυθοπλαστική αναπαράσταση ενός πραγματικού γεγονότος από τη ζωή του σκηνοθέτη και του Γιλμάζ Γκιουνέι. Αφετηρία της είναι ένα ταξίδι που έκαναν μαζί όταν ο Γκιουνέι μεταφερόταν σε άλλη φυλακή, την περίοδο που ετοίμαζε το Δρόμο, τη σκηνοθεσία του οποίου είχε αρχικά αναθέσει στον Κιράλ, αλλάζοντας τελικά γνώμη. Με φόντο την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της χώρας και τη συμβολική χρήση του τουρκικού τοπίου, η ταινία αναφέρεται στις έννοιες της αποξένωσης, της αιχμαλωσίας και της ελευθερίας, εξετάζοντας την ψυχολογία και τη σύνθετη σχέση δασκάλου-μαθητή: από τη μία βρίσκεται η καταπιεσμένη δημιουργικότητα του φυλακισμένου Γκιουνέι, ο οποίος αναθέτει τη σκηνοθεσία των ταινιών του σε άλλους, και από την άλλη, η ανάγκη του μαθητή του, Κιράλ, να επαναστατήσει και να ανεξαρτητοποιηθεί διανοητικά από την επιρροή του.
Θα ακολουθήσει η Συνείδηση (2008), ταινία ιδιαίτερα αισθησιακή για τα δεδομένα του τουρκικού κινηματογράφου, που αφηγείται μια ιστορία πάθους, εμμονής και πόθου με- ταξύ τριών ανθρώπων της εργατικής τάξης με ολέθριες συνέπειες. Ο Κεράτιος κόλπος (2010), τελευταία ταινία της μέχρι τώρα φιλμογραφίας του, θα είναι και το πρώτο ντοκιμαντέρ της καριέρας του. Εμπνεόμενος από τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Αράς Γκυλέρ, ο Κιράλ απεικονίζει τον Κεράτιο σε όλη του τη λαμπρότητα και δίνει έμφαση στην πολυπολιτισμικότητα και την ειρηνική συνύπαρξη των διαφορετικών λαών. Η κάμερα ακολουθεί τον νοητικό ειρμό του αφηγητή, ενός Έλληνα της Πόλης, που επιστρέφει μετά από χρόνια στον τόπο που γεννήθηκε, παντρεύοντας τις παιδικές του αναμνήσεις με το τώρα.
Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, θέλοντας να τιμήσει τον σπουδαίο αυτόν Τούρκο σκηνοθέτη, παρουσιάζει το εκτενέστερο αφιέρωμα στο έργο του που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ευρώπη. Αδιαμφισβήτητα, η προβολή του έργου του για πρώτη φορά στην Ελλάδα αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για το ελληνικό και διεθνές κοινό του Φεστιβάλ που όλα αυτά τα χρόνια έχει αγκαλιάσει τον τουρκικό κινηματογράφο.

 Δημήτρης Κερκινός

Χορηγοί








 
 Αναζήτηση
Θέματα  
Σκηνοθέτης
Ταινία